SOA's
#Gynaecologie #Urologie #Infectiologie #Huisarts
Risicoschatting
Verhoogd risico
(op chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en hiv)
- MSM
- sekswerkers en klanten (risicocontact in de 6 maanden voorafgaand aan het consult)
- personen < soa-endemisch gebied (eerste en tweede generatie) -> Soa-endemisch gebied
- personen met veel wisselende seksuele contacten (≥ 3 in de 6 maanden voorafgaand aan het consult)
- personen met een partner uit een van de voorgaande groepen
(op chlamydia)
- seksueel actieve jongeren < 25 jaar
Algemene aanpak
Patiënten zonder klachten
Hoogrisicogroep
-> adviseer een chlamydia-, gonorroe-, syfilis-, hepatitis B- en hiv-test
-> bied MSM met alleen risicogedrag in het verleden laagdrempelig een hiv-test aan, eventueel aangevuld met een hepatitis B-test bij ongevaccineerden.
-> bied patiënten uit een hiv- en/of hepatitis B-endemisch gebied laagdrempelig een hiv- en/of hepatitis B-test aan bij ongevaccineerden.
Laagrisicogroep
-> overweeg testen achterwege te laten bij een verwaarloosbaar risico
-> bij jongeren < 25 jaar laagdrempelig een risico-anamnese en chlamydiatest
Patiënten met klachten
Risicogroep
Hoogrisicogroep
-> test op chlamydia, gonorroe, syfilis, hiv en hepatitis B
Overige
-> verricht volgende testen
- chlamydia, tenzij er duidelijke aanwijzingen zijn voor een andere diagnose, zoals een herpesinfectie, condylomata acuminata of schaamluis
- bij vaginale klachten op chlamydia, gonorroe en trichomonas
- bij urethritisklachten (man) op chlamydia en gonorroe. Bij persisterende klachten (> 4 weken): overweeg te testen op Trichomonas en Mycoplasma genitalium en herhaal de test op chlamydia en gonorroe
- bij klachten passend bij epididymitis op chlamydia en gonorroe, urinekweek
- bij hard en pijnloos ulcus op syfilis
- bij blaasjes: NAAT/PCR (door middel van swab van blaasje). Serologie op herpes simplex bij een eerste infectie bij > 34 weken zwangerschap
- bij proctitisklachten (mogelijk op basis van soa): rectaal op chlamydia en gonorroe, bij ulcera en erosies ook swab en serologie op syfilis en swab op herpes. Sluit bij een positieve chlamydiatest bij MSM lymphogranuloma venereum (LGV) uit.
- bij vermoeden orale gonorroe (keelklachten en orale seks) op gonorroe (swab keel)
Symptomen
Urethritis
-> wacht uitslag aanvullende onderzoeken af
-> bij veel klachten -> behandel als chlamydia-infectie
-> bij hoog risico op gonorroe -> start teens behandeling tegen gonorroe
-> controle na 4w -> bij aanhoudende klachten overweeg extra testen voor mycoplasma & trichomonas
Epididymitis (vermoedelijk op basis van soa)
-> start direct met antibiotica na afname onderzoek
-> controle na 3 dagen, stel het beleid zo nodig bij
Proctitis (vermoedelijk op basis van soa)
-> wacht uitslag aanvullende onderzoeken af
-> bij veel klachten -> behandel als rectale chlamydia
-> bij hoog risico op gonorroe -> start tevens behandeling tegen gonorroe
-> controle na 1w
Samenvatting
| Transmissie | Kliniek | Diagnose | Behandeling | Partnerwaarschuwing | CAVE | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Chlamydia (<chlamydia trachomatis) | Sexueel contact Verticale transmissie -> neonatale conjunctivitis -> pneumonie Incubatieperiode: 2w |
Frequentste bacteriële SOA in het westen >> asymptomatisch Mannen: - urethrale afscheiding (doorzichtig vaak) - dysuria - proctitis Vrouwen: - vaginale afscheiding - proctitis - post-coïtale bloeding - intermenstruele bloedingen Conjuncitivtis, pharyngtis, proctitis ook mogelijk |
Vrouw: vaginale swab Man: eerstestraalsurine Anale klachten/MSM: + rectale swab Timing: - ≥ 2 weken na potentieel risicocontact - bij klachten direct - herhaal bij negatieve test na 2w |
Azitromycine Doxycycline Na start behandeling 1 week geen of alleen beschermde seks |
Mannen met klachten: alle partners uit de periode 4-6 weken voor het begin van de klachten Mannen zonder klachten en vrouwen (met én zonder klachten): alle partners van de afgelopen 6 maanden Behandel een asymptomatische partner van een patiënt met chlamydia alleen indien deze positief test op chlamydia! |
Controletest bij: - zwangeren 4-6w na behandeling - aanhoudende klachten - re-expositie met onbehandelde bron - indien behandeld met amoxicilline Complicaties: - epidimyo-orchitis UWI - PID - prostatitis (UWI) - reactieve arthritis (Arthritis) |
| Gonnorhoe (<neisseria gonorrhoeae) | Sexueel contact Verticale transmissie -> ophtalmia neonatorum Incubatieperiode: 2w |
Mannen & vrouwen - urethrale afscheiding (mucopurulent) - dysurie Conjuncitivtis, pharyngitis, proctitis ook mogelijk |
Vrouw: vaginale swab Man: eerstestraalsurine Anale klachten/MSM: + rectale swab MSM/sekswerkers/orale seks/keelklachten: + swab keel Timing: - ≥ 2 weken na potentieel risicocontact - bij klachten direct - herhaal bij negatieve test na 2w |
Ceftriaxone eenmalig 500mg IM | Mannen met klachten: alle partners uit de periode 4-6 weken voor het begin van de klachten Mannen zonder symptomen, vrouwen (met én zonder klachten), patiënten bij wie de infectie langer bestaat: alle partners uit de voorafgaande 6 maanden |
Controletest bij: - zwangeren 4-6w na behandeling - aanhoudende klachten - re-expositie met onbehandelde bron - indien behandeld met ander middel dan ceftriaxone Complicaties: - epidimyo-orchitis UWI - PID - prostatitis (UWI) - disseminated gonoccocal infection |
| Syfilis (<treponema pallidum) | Sexueel contact Verticale transmissie (Congenitale infecties) -> transplacentaire besmetting tijdens alle trimesters mogelijk -> verhoogd risico op hydrops foetalis, miskraam, neonatale sepsis -> 2/3 asymptomatisch bij geboorte -> vaak pas na 5w symptomen Incubatieperiode: 3-4w |
Multi-stadiair & multi-system ziekte Congenitaal: - vroeg-congenitaal (<2j oud) - laat-congenitaal (>2j) Verworven: - primair: ulcer in genitale regio, unilaterale lieskwierzwelling, a-/oligosymptomatisch - secundair: uitgebreid niet-jeukende maculopapulair erytheem (pathognomisch op voet- en handzolen), steeds lymfeklierzwelling (na +/- 2m) - vroeg-latent: asymtomatisch echter positieve serologie <1j - latent: asymptomatisch echter positieve serologie 12-24m laat-latent: asymptomatisch echter positieve serologie >2j - tertiair: >2j na infectie -> granulomateuze inflammatoire lesies -> cardiovasculair / neurologische complicaties |
Serologie | benzathinebenzylpenicilline 2,4 miljoen IE intramusculair | Primaire syfilis: alle partners van de afgelopen 3 maanden Secundaire syfilis: alle partners van de afgelopen 6 maanden Vroeg-latente syfilis: alle partners van de afgelopen 12 maanden Latente syfilis van onbekende duur: alle partners van de voorafgaande 12 tot 24 maanden Laat-latente syfilis en tertiaire syfilis: langdurige partner en eventuele kinderen bij vrouw |
Complicaties: - neuro-syfilis CAVE alle letsels van primaire en secundaire fase zijn besmettelijk |
| HSV (<HSV-1 & HSV-2) | Transmissie mucosaal/deficiënte huidbarrière HSV-1 -> orale herpes, anogenitale herpes HSV-2 ->anogenitale herpes (>>> recurrent) Verticale transmissie Incubatieperiode: 4d |
2/3 asymptomatisch na primo-infectie -> levenslange ziekte -> periodes van reactivatie en symptomen 1/3 symptomatisch bij initiële infectie -> vaak ernstiger dan bij recurrente opstoten Symptomen: - blisters/ulcers anogenitaal - dysurie - urogenitale afscheiding - inguinale lymfadenopathie |
Serologie | Primo-infectie - valaciclovir Recidief - symptomatische behandeling - valaciclovir (ev ook als profylaxe) |
Contactopsporing is niet zinvol (effectieve preventie is niet mogelijk), het informeren van seksuele partners wel | Controle bij aanhoudende klachten Infection with HSV-1 does not confer immunity to HSV-2 and vice versa Complicaties: - urinaire retentie - HSV keratitis - aseptische meningitis - proctitis HSV-3 = VZV |
| HIV | Incubatieperiode: 1-3m | Wie testen? - potentiele blootstelling - risicogroepen (MSM, IV druggebruik, sekswerk, zwangere vrouwen) - indicator diseases (andere soa's, maligniteiten, hepatitis B...) |
Serologie: hiv- & p24-antigeen Timing: - ≥ 4 weken na potentieel risicocontact - herhaal bij negatieve test na 12w |
-> 2de lijn -> anti-retrovirale therapie PEP na HIV-risico-contact: - zo snel mogelijk (ten laatste na 72u opstarten) - 28 dagen HAART |
Minimaal alle huidige partners en alle partners uit het voorafgaande jaar | Focus van testen ligt op sensitiviteit, vals positieve resultaten komen nog steeds frequent voor -> comfirmatie met western blot/immunoblot |
| Condylomata accuminata (<HPV 6 & 11) | Skin-to-skin contact Verticale transmissie |
Frequentste anale SOA met progressief karakter: - anogenitale wratten (> asymptomatisch) |
Klinische diagnose, alleen bij twijfel: - histologisch HPV onderzoek wrat |
Lokale medicatie (virostatica) - podofyllotoxine crème - imiquimod crème - sinecatechins zalf - trichloorazijnzuur Cryotherapie Elektrocoagulatie |
Contactopsporing is niet zinvol (effectieve preventie is niet mogelijk), het informeren van seksuele partners wel | Controle bij aanhoudende klachten (CAVE hoog recidiefpercentage) CAVE -> potentieel op dysplasie en carcinoom (<HPV 16 & 18) -> Proctologie |
| Trichomoniasis (<trichomonas vaginalis) | Sexueel contact Incubatieperiode: 3w |
> asymptomatisch Mannen: - urethrale afscheiding - irritatie/jeuk - dysurie - balanitis Vrouwen: - vaginale afscheiding - strawberry cervix - irritatie/jeuk - vulvovaginitis - dysurie - dyspareunie |
Vrouw: swab fluor, fluorkweek of fysiologisch zoutpreparaat Man: urine, urethra-uitstrijk Timing: - ≥ 4 weken na potentieel risicocontact - herhaal bij negatieve test na 4w |
Metronidazol eenmalig 2g | Alle partners van de voorafgaande 4 weken worden na waarschuwing meebehandeld en getest, ongeacht of er wel of geen klachten zijn | Controle bij aanhoudende klachten Complicaties: - PID - aantasting vaginale flora - prostatitis - verhoogd risico op preterme geboorte |
| Mycoplasma genitalium | Sexueel contact Incubatieperiode: 4w |
>> asymptomatisch Mannen: - urethrale afscheiding - dysurie - epididymo-orchitis Vrouwen: - dysurie - post-coïtale bloeding |
Alleen bij man >4w urethritisklachten waarbij gonorroe & chlamydia uitgesloten/behandeld zijn: - urine |
GEEN antibiotica bij asymptomatische drager -> overweeg bij mannen met persisterende urethritisklachten (>4w) + positieve test + chlamydia/gonorroe uitgesloten of behandeld -> azitromycine |
Enkel vaste partner van een man met persisterende urethritisklachten behandelen bij positieve test | Controletest wordt niet aangeraden Complicaties: - PID - proctitis - reactieve artritis |
| Schaamluis | Permetrine crème 5%, herhaal na 1w | Alle partners uit de voorafgaande 2 maanden |